Trzy najbardziej znaczące
wydarzenia kultury młodzieżowej lat 60. miały miejsce w trakcie złotego lata
ostatniego roku tej dekady – niemal tak, jakby były odpowiedzią na masowe
pragnienie wyciśnięcia z każdej pozostałej minuty tak wiele, jak to tylko możliwe. 5 lipca tłum liczący 250 000 osób
oglądał, jak The Rolling Stones oddają hołd swojemu zmarłemu gitarzyście,
Brianowi Jonesowi, podczas darmowego koncertu w londyńskim Hyde Parku [na zdjęciu Jagager odczytujący Adonais Percy'ego Bysshe Shelleya]. Pomiędzy
15 a 19 sierpnia 500 000 widzów zalało błotniste pastwisko w pobliżu Woodstock
w stanie Nowy Jork, aby zobaczyć program złożony z 32 wykonawców, w tym Joan
Baez, Joni Mitchell, Santanę, Jefferson Airplane, The Who i Jimiego Hendrixa.
Dwa tygodnie później kolejne pół miliona ludzi zjechało na senne wyspy Isle of
Wight u południowych wybrzeży Anglii na kolejny trzydniowy, anglo-amerykański
maraton rockowy, którego kulminacją był pierwszy występ Boba Dylana od czasu
jego niemal śmiertelnego wypadku motocyklowego w 1966 roku.

Na każdym z tych wydarzeń
obcowanie z elitą współczesnego rocka pod gołym niebem oznaczało skrajny
dyskomfort, przeludnienie, fatalne warunki sanitarne, głód i pragnienie, a
jednak na wszystkich trzech publiczność pozostała w przeważającej mierze
praworządna i w doskonałym humorze. Ten powtarzający się fenomen młodzieży
gromadzącej się w ogromnych liczbach, bez przemocy i zamieszek, musiał zrobić
wrażenie nawet na jej najzagorzalszych krytykach ze starszego pokolenia. 

Przez
jedną złudną chwilę hipisowskie credo miłości i pokoju naprawdę wydawało się
stawać siłą zdolną do zmiany świata na lepsze. Niestety, muzycy, którzy zrobili
najwięcej, by stworzyć ten nastrój wolności i dobrej woli, byli obecnie
zamknięci na niekończących się, pełnych zgorzknienia spotkaniach biznesowych. W
porównaniu z Mickiem Jaggerem wywijającym w falbaniastej sukience pod dębami
Hyde Parku czy Jimim Hendrixem grającym ironiczną wersję „Star-Spangled Banner”
na Woodstock, The Beatles wydawali się wręcz nieco passé. Jednak, jak tak
często bywało wcześniej, to właśnie oni stworzyli kwintesencję letnich brzmień,
choć późno w sezonie i z nutą chłodnej jesieni, która miała nadejść.

Album Abbey Road, wydany w
Wielkiej Brytanii 26 września, zdawał się rozwiewać wszystkie niedawne plotki o
ich rychłym rozpadzie. Po rozciągniętym i poszatkowanym Białym Albumie
był to powrót do szczytowej formy z czasów Revolver i Sgt. Pepper;
jedno-płytowa kolekcja, której każdy utwór był niezastąpionym klejnotem. Istotnie, był to nowy krok naprzód, ponieważ zawierał dwie piosenki George’a,
które dorównywały dokonaniom Johna czy Paula („Here Comes the Sun” i
„Something”), a także jedną Ringo („Octopus’s Garden”). Najbardziej krzepiące
ze wszystkiego były harmonie wokalne – słodsze i bliższe niż cokolwiek od
czasów „This Boy” czy „Here, There and Everywhere”. To, co George śpiewał w
jednym ze swoich dwóch zaskakujących majstersztyków, naprawdę wydawało się
prawdą: „Here comes the sun... it’s all right” (Nadchodzi słońce... wszystko
jest w porządku).
[George wcześniej całkowicie się nie przejął, że zespół wydał singla "The Ballad of John and Yoko" jako John i Paul: Nie przeszkadzało mi, że nie ma mnie na tej płycie, bo to nie była moja sprawa. Gdyby to była Ballad of John, George and Yoko, wtedy bym na niej zagrał Przypomnę, że John odniósł się do nieobecności kolegów. W wywiadzie dla NME w 1969 roku wyjaśniał, że George był za granicą, a Ringo pracował na planie filmowym. Twierdził, że nie było w tym żadnej szczególnej decyzji o pominięciu pozostałych].
Zobowiązanie Paula do dobrego
zachowania złożone George’owi Martinowi w imieniu pozostałych zostało
dotrzymane daleko ponad oczekiwania Martina. Udało im się zapomnieć o różnicach
biznesowych i znowu stali się muzykami, którzy wciąż nie znali lepszego towarzystwa
niż oni sami nawzajem. W sali konferencyjnej mogli nieodwracalnie się od siebie
oddalać, ale ten ostatni raz razem w studiu nigdy nie wydawali się bardziej
zjednoczeni. Przejmujący ton, który pobrzmiewa pod każdym utworem – uśmiechy
ukrywające łzy, szlif maskujący ból, pozorny nowy początek, który tak naprawdę
jest ślepym zaułkiem – ostatecznie uczyni z Abbey Road najlepiej
sprzedający się album The Beatles w historii.

Nieuniknienie zdarzały się drobne
potknięcia. Część materiału pojawiła się już podczas sesji Get Back,
więc niosła ze sobą spuściznę nudy i niecierpliwości wynikającej z bezowocnego
dążenia do perfekcji w jednym podejściu. W szczególności „Maxwell’s Silver
Hammer” Paula był próbowany tak wiele razy pod bezwzględnym terrorem autora, że
John odmówił dalszej pracy nad nim. „Powrót do dawnego sposobu pracy”
nie oznaczał też wykluczenia Yoko.
Wręcz przeciwnie, sesje do Abbey Road
obejmowały „bed-in” bezpośrednio na podłodze studia. Przed stawieniem się do
pracy John zabrał Yoko na wycieczkę samochodową po szkockich wybrzeżach – jego
przywiązanie do nich mocno wyprzedzało to u Paula – w towarzystwie swojego syna
Juliana i jej córki Kyoko. Jako fatalny kierowca, wylądował wynajętym
samochodem w rowie, poważnie rozcinając sobie twarz i raniąc plecy Yoko do tego
stopnia, że chodzenie, a nawet siedzenie wciąż sprawiało jej ból. Zamiast
przebywać w studiu bez niej, sprowadził podwójne łóżko z domu towarowego
Harrods. Leżała tam, podparta poduszkami, z mikrofonem zamontowanym nad głową,
co pozwalało jej dowolnie komentować przebieg prac. Co zdumiewające, rozejm
wciąż trwał.

Tym razem żaden z utworów Paula
nie miał wybitnowanego na sobie napisu „przebój”. „Oh, Darling” było pastiszem
naddramatycznych wokalistów soulowych w stylu Jackie Wilsona („Reet Petite”) –
wczesnym przykładem nostalgii za latami 50., która wkrótce miała zdominować
brytyjski pop. „Maxwell’s Silver Hammer”, nagrany bez Johna, zaczynał się w
dobrze znanym, uroczym, domowym stylu McCartneya, od postaci o imieniu Joan
studiującej „patafizykę” – pojęcie, które wyłapał w czasach, gdy obracał się
wśród podziemnych intelektualistów w księgarni Indica. Wewnątrz ładnego
opakowania seryjny morderca, student medycyny Maxwell Edison, cicho śledził i
tłukł swoje niewinne ofiary z radosnym „Bang-Bang!”, aby „ubezpieczyć się, że
są martwe”. Danie mu srebrnego młotka miało złagodzić ten czarny humor (tak jak
dodanie słowa „Silver” przed „Beatles” wydawało się kiedyś nadawać im więcej
blasku). Ale nawet jak na listy przebojów z 1969 roku, kapryśne masowe
morderstwo to było zdecydowanie za dużo.

Tak więc singlem z dwiema
stronami A, wykrojonym z albumu, stał się utwór Johna „Come Together” – jawny
podtekst, który nie niósł już żadnego ryzyka – połączony z „Something”
George’a. Jednak zamiast wywołać dalsze napięcia, „Come Together” odrodziło dawną,
bezinteresowną interakcję twórczą Lennona i McCartneya w ich najlepszym
wydaniu. W oryginalnej wersji Johna Paul zauważył, że pierwsza linijka
przypomina nieco „You Can’t Catch Me” Chucka Berry’ego. Aby zapobiec
ewentualnemu zarzutowi o plagiat, zasugerował nadanie mu innej aranżacji, którą
wyobrażał sobie jako „bagienną” (swampy). Stąd wzięło się jego
lunatyczne, ciężkie od basu tempo, przywodzące na myśl tropikalną noc, kumkanie
żab i seks pod moskitierą.
Tam, niestety, twórcza interakcja
natrafiła na przeszkodę. Chociaż „Come Together” wydawało się stworzone do
wspólnej harmonii Lennona i McCartneya na żywo, John zdecydował się na dubbing
wokalny zrealizowany wyłącznie przez siebie. Paul wspominał później, że miał
nadzieję, iż znowu staną przy jednym mikrofonie, ale był „zbyt skrępowany, by
zapytać”. Była to chyba najsmutniejsza miara przepaści, która ich teraz
dzieliła.

Druga strona albumu nosiła
najsilniejsze znamiona innowacji, a nie pożegnania. Od pewnego czasu George
Martin namawiał Johna i Paula, by wznieśli swoją muzykę na wyższy poziom,
pisząc symfonie i suity, zamiast tylko trzy- lub czterominutowych zrywów popowych
utworów. Teraz, jako rozbudowane finale Abbey Road, zasugerował, by
każdy z nich wyciągnął z dna szuflady fragmenty niedokończonych lub
nienagranych piosenek, które można by zaaranżować w suitę w stylu klasycznym.
„Paul od razu podchwycił ten pomysł” – wspomina Martin. „John na początku sporo
narzekał, ale potem zaczął przychodzić i mówić: 'Ech, znalazłem kolejny kawałek
do medleya'”.

„Kawałki” Johna były bardzo
oczywistymi resztkami o tytułach w stylu Sgt. Pepper, z rubasznymi
tekstami i wstawkami w dialekcie Scouse, niczym duchy jego dawnego wcielenia z
czasów sprzed Yoko. Kawałki Paula, dla kontrastu, tworzyły złożoną mozaikę
ujawniającą więcej jego prywatnych uczuć i emocji, niż jego muzyka kiedykolwiek
wcześniej pokazywała. Istotnie, całe poczucie bezpieczeństwa, które album tak
starannie budował, zostało podkopane w ciągu ostatnich kilku minut, a to za
sprawą człowieka, który był kiedyś niezrównanym specjalistą The Beatles od PR.
„You Never Give Me Your Money”
było jednoznacznym odniesieniem do obietnic bajecznego bogactwa składanych
przez Allena Kleina, które jak dotąd przyniosły jedynie „śmieszny papierek” w
postaci umowy menedżerskiej, której podpisywaniu sprzeciwiał się wyłącznie
Paul. Przegłosowany i zepchnięty na margines, miał tylko „jedno słodkie
marzenie” – by wraz z Lindą być „stąd daleko... nadusić gaz i otrzeć łzę”.

„She Came In Through the Bathroom
Window” przypominało o jego chaotycznym kawalerskim życiu tuż przed Lindą,
kiedy to jedna z gorliwych groupies naprawdę weszła do posiadłości przy
Cavendish tą drogą. „Golden Slumbers” wywodziło się z opracowania „Cradle Song”
elżbietańskiego pamflecisty Thomasa Dekkera, której dziewięcioletnia przyrodnia
siostra Paula, Ruth, akurat uczyła się grać na pianinie. Namiętna kołysanka od
przyszłego ojca zamieniła się w hymnowy chór, który był niesamowicie trafnym
wglądem w jego własną przyszłość: „Boy, you’re gonna carry that weight… a long
time!” (Chłopcze, będziesz dźwigał ten ciężar... przez długi czas!).
Tutaj przynajmniej należało do
niego ostatnie słowo – a właściwie dwa. W „The End” pozostali naprawdę byli
tylko „muzykami towarzyszącymi dla Paula”, gdy wygłaszał ich zbiorowe
epitafium: „The love you take / is equal to the love you make” (Miłość,
którą otrzymujesz, jest równa miłości, którą dajesz). Następnie, gdy album
wydawał się zakończony, jakby na zadośćuczynienie za całe to zrzędzenie,
pojawiło się „Her Majesty” – fragment jego dawnego, zuchwałego uroku,
nazywający brytyjską monarchinię „całkiem miłą dziewczyną”. W rzeczywistości
zdecydował o wycięciu tego kawałka, ale inżynierowie dźwięku w studiu po prostu
nie odważyli się tego zrobić.

To właśnie w celu promocji Abbey
Road The Beatles odbyli swoją ostatnią w historii wspólną sesję zdjęciową –
była to melancholijna okazja w nowej wiejskiej posiadłości Johna i Yoko,
Tittenhurst Park, 22 sierpnia. Mieli na sobie niemal te same ubrania, co na
okładce albumu – z tą różnicą, że John nosił czarny kapelusz z szerokim rondem
jak nestor kwakrów – i wydawali się tak nieswoi i zamknięci w sobie, jak
czwórka obcych ludzi. Trudno było utożsamić tych chłodnych, obojętnych mężczyzn
z chłopakami, którzy razem przetrwali lędźwiowy klub Cavern w Liverpoolu,
Hamburg, Beatlemanię i jeszcze bardziej szaloną epokę po Beatlemanii,
podtrzymywani śmiechem, pasją, optymizmem i przede wszystkim przyjaźnią, która
wydawała się nie do zniszczenia. Miłość, którą stworzyli, była nieskończenie
większa niż jakakolwiek, którą mogli otrzymać – i to była najcięższa cena ze
wszystkich.
Paul nigdy nie podpisał umowy
menedżerskiej z Allenem Kleinem: większość głosów Johna, George’a i Ringo
wystarczyła do przypieczętowania tej nominacji. Zobowiązania kontraktowe wobec
spółki The Beatles i Apple oznaczały, że był teraz uwięziony z menedżerem,
którego nigdy nie chciał i którego nie znosił. Klein ze swej strony przyjął
wyniosłe maniery człowieka realizującego misję znacznie ważniejszą niż drobne
konflikty personalne. „[Paul] był związany z Apple na znaczny okres lat” –
powiedział wywiadowcy telewizyjnemu w sztywnym, prawniczym języku, jakiego
używał publicznie – „więc jego odcięcie się ode mnie nie ma tak naprawdę
żadnego wpływu”. Prywatnie jego żelazna wiara w siebie podpowiadała mu, że Paul
w końcu i tak przejdzie na jego stronę. Własne umiejętności polityczne
Paula tym razem całkowicie go zawiodły. Domyślał się, że George’a nie da się
odwieść od popierania Johna w kwestii Kleina. Ale zdroworozsądkowy,
sprawiedliwy Ringo wciąż mógł być otwarty na argumenty. Tak więc w lipcu Ringo
i jego żona Maureen otrzymali rzadkie zaproszenie na kolację przy Cavendish. Po
wykwintnym posiłku ugotowanym przez Lindę Paul ponowił argumentację przeciwko
Kleinowi. Jak Ringo wspominał później, czuł się wtedy szantażowany
emocjonalnie; ilekroć powiedział coś na korzyść Kleina, Linda zalewała się
łzami i mówiła: „Ciebie też dopadli”.
Po chwilowej odwilży przy Abbey
Road Paul był coraz rzadziej widywany w siedzibie Apple przy Savile Row,
gdzie kiedyś był codzienną, wszechpotężną obecnością. „Przychodził tylko na
zebrania biznesowe, na których absolutnie musiał być” – wspomina Tony Bramwell
– „choć wciąż wisiał na telefonie, prosząc mnie o załatwianie różnych rzeczy”.

Co prawda życie niosło teraz inne
zainteresowania. 28 sierpnia w Avenue Clinic w St John’s Wood Linda urodziła
dziewczynkę. Paul był przy niej przez cały czas porodu; podczas gdy trwały te
procedury akuszeryjne, które tak dobrze pamiętał, wpatrywał się uporczywie w
grafikę Picassa na ścianie. „Przedstawiała grę na gitarze przy użyciu tylko
dwóch palców” – wspominał później – „więc pomyślałem, że spróbuję napisać
piosenkę wokół tego samego chwytu”. Patrzył, jak na świat przychodzi
jego córka, ważąca sześć funtów i osiem uncji (ok. 2,95 kg), absolutnie
doskonała, opisując to później jako „pierwszy raz, kiedy naprawdę widziałem
magię dziejącą się na moich oczach”. Otrzymała imię Mary, na cześć matki, którą
stracił w wieku 14 lat, ale która tak naprawdę nigdy go nie opuściła.
W rzeczywistości miał teraz dwie
córki, ponieważ zdecydował się zaadoptować córkę Lindy, Heather – tak samo jak
jego ojciec zaadoptował Ruth, córkę swojej drugiej żony Angie. Ale w
przeciwieństwie do Ruth, biologiczny ojciec Heather, Joseph Melville See, wciąż
żył i miał się dobrze w Tucson w Arizonie.
W latach od rozwodu z Lindą See
miał niewielki kontakt z Heather i nie wnosił sprzeciwu wobec sprowadzenia jej
z Nowego Jorku do Londynu, by zamieszkała z Paulem. A jednak mógł stworzyć
wszelkiego rodzaju przeszkody prawne dla planu adopcji, a może nawet całkowicie
go udaremnić. Zdecydował się tego nie robić – jak powiedział swojej późniejszej
partnerce Beverly Wilk – „ponieważ Heather będzie miała lepsze życie jako
McCartney”.

Pomimo rozproszeń związanych z
podwójnym ojcostwem, zwalista mara Allena Kleina nie przestawała nawiedzać
Paula, a to, co Klein zrobił i nadal robił z Apple, tylko pogłębiało jego
poczucie zdrady, odrzucenia i bezsilności. Choć ogromne wydatki i
marnotrawstwo firmy zostały ukrócone, przy Savile Row 3 nie było już poczucia
pionierstwa ani przełamywania schematów – pozostał tylko strach przed tym,
gdzie spadnie kolejny cios. Bezpardonowe zwalnianie przez Kleina ludzi przydatnych
na równi z nieprzydatnymi trwało w najlepsze, sięgając w końcu nawet dwóch
najbardziej zaufanych współpracowników The Beatles: Neila Aspinalla i Petera
Browna (choć obaj zostali natychmiast ułaskawieni przez Johna i George’a). Z
ery Paula przetrwały jedynie biuro prasowe oraz „Apple Scruffs” (wierne fanki)
kłębiące się na schodach wejściowych, które przeczuwały już, co zrobiono z ich
ukochanym zespołem i witały przyjazdy i odjazdy Kleina okrzykami „Mafia!”.
Frontowe biuro na parterze zostało przejęte przez Johna i Yoko jako kwatera
główna kampanii na rzecz pokoju, zapoczątkowanej przez ich dwa akcje „bed-in”.
Mieściła się tam również nowa firma, Bag Productions – nazwana tak ze względu
na ich zamiłowanie do noszenia worków na głowach – utworzona do obsługi ich
wspólnych przedsięwzięć muzycznych i filmowych.
Od pracowników Apple oczekiwano
pracy dla Bag Productions przy projektach takich jak zbieranie żołędzi, które
miały być wysyłane jako symbole pokoju do światowych przywódców, w tym do
masowego mordercy z Chin, Mao Zedonga. Biuro prasowe zostało tymczasem wezwane
do rozpropagowania Self-Portrait, 20-minutowego filmu przedstawiającego
penisa Johna powoli osiągającego częściową erekcję. Spory krok w bok od
dziewiczych walijskich sopranistek i orkiestr dętych z Yorkshire. Podczas „bed-in” w Montrealu John
nagrał swój hymn kampanii „Give Peace a Chance” wraz z Yoko i chórem złożonym z
celebrytów i ludzi mediów, którzy akurat się tam znaleźli. Podsunęło mu to
pomysł na zespół rockowy składający się nie ze spętanej ze sobą czwórki, jak
The Beatles, ani nawet niekoniecznie z muzyków, ale z improwizowanego zespołu o
tak licznej lub nielicznej obsadzie, jaka akurat była pod ręką, i który
zmieniałby rozmiar i kształt jak ameba.

Na potrzeby „Give Peace a Chance”
wykreował więc nazwę Plastic Ono Band, stawiając Yoko mocno na pierwszym planie
i zamawiając cztery igielitowe (z pleksiglasu) wieże pełne sprzętu audio jako
jedyne stałe elementy zespołu. Ale chociaż Paul nie był zaangażowany w żaden
etap, piosenka wciąż nosiła podpis Lennon-McCartney. John żałował później, że
czuł się „wystarczająco winny, by dać McCartneyowi współautorstwo przy moim
pierwszym niezależnym singlu zamiast... Yoko, która napisała go ze mną”. Wytwórnia płytowa Apple nadal
pozyskiwała i rozwijała nowych artystów, ale przy użyciu skromnych zasobów w
porównaniu do tych, które pompował w nią Paul. Ster przejął głównie George,
podpisując kontrakt z amerykańską piosenkarką soulową Doris Troy oraz wokalistami
Radha Krishna Temple, których ubrany w pomarańczowe szaty, śpiewający i
dzwoniący talerzykami orszak był znajomym widokiem na Oxford Street. (W efekcie
najnowszym modnym hasłem wśród spiętej i paranoicznej załogi przy Savile Row 3
stało się „Hare Krishna”). Crosby, Stills & Nash przeszli przesłuchanie ze
wspaniałą wersją „Blackbird”, ale zostali odrzuceni.